Pavlov

‘Kom eens hier. Waar ben je geweest? Ben je weer naar die stomme accordeon gaan luisteren? Kom hier, zeg ik en ik zal het geen twee keer zeggen’ roept de vader. Moeder ruimt de tafel af.
‘Ja, papa’, Jantje drentelt nader en krijgt prompt een draai om zijn oren, niet hard, eerder een korte nijdige tik.
‘Waarom luister je naar dat gejank? Ik heb je al zo vaak uitgelegd dat men op de muziekacademie geen accordeonspel aanleert. Accordeonmuziek is voor achterlijke boeren en idioten, begrepen! En nu weg van onder mijn ogen!’ snauwt de man, zijn blik strak op de klok gericht. Behoedzaam staat hij recht, draait de radio aan en eist stilte. Een vrolijk deuntje kondigt ‘het gesproken dagblad’ aan.
Moeder trekt vlug de wegsluipende kleine aan de mouw. ‘Waarom blijf je toch zo koppig, waarom luister je niet naar je vader? We zien je zo graag en we hebben het beste met je voor. Kom vertel me eens, wie heeft je ooit aangepraat dat accordeonmuziek mooi is? Wil je mij dat niet verklappen? Zie jij ons niet graag? Nee?’ fleemt ze.
Vader wenkt geërgerd dat ze haar mond moet houden. De voetbaluitslagen komen eraan. De vijfjarige kleuter voelt zich gered. Voor even.

Jan weet dat zijn vader het beste met hem voor heeft Hij besteedt veel tijd en energie aan de opvoeding. Als bekwame instructeur mag hij het gebruik van moderne technieken niet verwaarlozen. De beste methode is nauwelijks voldoende om aan de eisen van een perfecte opleiding te voldoen. Met medewerking van doctor G. kiest hij voor de Pavlov techniek. Doctor G. is in Rusland in de leer geweest en hij heeft je het leven geschonken, glundert moeder vaak.
Een vreemde man, die doctor G. Hij lijkt een aardige oude heer; toch is Jan enigszins ontgoocheld in hem. De man kijkt langs hem heen, noemt nooit zijn naam en praat via zijn moeder tot hem alsof jij een steen is, ‘Zeg dat ‘het’ op de tafel moet gaan liggen…’.
Maar ondanks de liefde, de uitleg en de inzet van zijn ouders houdt Jan niet van deze Pavlov methode. Waar hij ook een accordeon ziet of hoort, op straat of in huis, zijn vader tikt hem steevast hard op het achterhoofd. Het doet niet veel pijn, maar hij schaamt zich diep. Telkens hij een klap krijgt wijzen de mensen boos naar dat stoute kind of erger, ze lachen hem uit. Wat je leert zonder pijn is waardeloos, verzekert vader hem.
Tot zijn eigen ontsteltenis voelt Jantje steeds vaker de drang om een trekorgel tot moes te slaan. En speelt er ergens een accordeonmuziekje op de radio dan rept hij zich sneller dan vader kan toeslaan naar de WC. Al ontwijkt hij op die manier en met een zekere fierheid de klappen, toch voelt hij zich niet prettig. De leugentjes en verborgen gedachten kleven als kauwgum aan zijn schoenzool. Onuitwisbaar met valse vieze vlekken.
Moeder twijfelt terecht aan zijn liefde.